Astronomia

Jowisz: Największa Planeta ♃

Ciekawostka

Jowisz jest tak duży, że wszystkie inne planety w układzie słonecznym mogłyby się zmieścić w jego wnętrzu.

Fakty

Odległość od Słońca778,3 milionów km
Okres obiegu11,78 lat ziemskich
Okres obrotu9 godzin 55 minut
Średnica równikowa143 000 km
Przyciąganie grawitacyjne2,54 względem przyciągania Ziemi
Naturalne satelity50+
Zdjęcie Jowisza z Voyagera

Jowisz

Ten kolorowy obraz Jowisza został utworzony z danych zgromadzonych w 1979 roku przez statek kosmiczny Voyager. Kolor został poprawiony, aby wydobyć szczegóły. Na planecie można zaobserwować ogromne burze wielkości Ziemi, z których najbardziej znana jest Wielka Czerwona Plama, która jest czerwonym owalem w lewym dolnym rogu tego obrazu.

Jowisz jest wielką gazową planetą, której szybka rotacja sprawia, że jest ona spłaszczona na biegunach i wybrzuszona na równiku. Jowisz emituje dwa razy więcej ciepła niż pochłania ze Słońca, co sygnalizuje, że posiada on swoje własne wewnętrzne źródło ciepła. Astronomowie szacują temperaturę jądra na 20 000 stopni Celsjusza, około trzy razy więcej niż temperatura jądra Ziemi. Silne pole magnetyczne planety jest prawdopodobnie generowane przez prądy elektryczne, produkowane przez wodór pod ciśnieniem w płaszczu. Sądzi się, że atmosfera Jowisza składa się z wodoru, helu, siarki i azotu. Chmury w atmosferze przemieszczają się w naprzemiennych pasmach ze wschodu na zachód lub z zachodu na wschód. W atmosferze planety odnotowano błyskawice silniejsze niż jakiekolwiek, które zostały doświadczone na Ziemi. W jego atmosferze występują także owalne cechy, które uważane są za wirowe wiatry. Najbardziej widocznym z nich jest Wielka Czerwona Plama, czyli ogromna podobna do huraganu burza, która jest widoczna na południowej półkuli Jowisza od kiedy planeta ta została po raz pierwszy odkryta. Jowisz ma 50 nazwanych księżyców. 13 kolejnych zostało odkrytych, ale nie nadano im jeszcze oficjalnych statusów lub nazw. Jeden z tych satelitów, Io, jest aktywny wulkanicznie. Przyrządy na pokładzie sondy kosmicznej Galileo wykryły temperatury powierzchni na Io, które były wyższe niż na jakimkolwiek innym ciele planetarnym w naszym układzie słonecznym. Voyager 2, inna sonda kosmiczna, potwierdził, że Jowisz jest otoczony przez system cienkich pierścieni. Większość tych pierścieni składa się z bardzo małych cząsteczek, uważanych za odłamki z kolizji z meteoroidami.

Io

Io, księżyc Jowisza

Księżyc Jowisza Io znajduje się 778 milionów kilometrów od Słońca. Poza jego wulkanicznymi gorącymi miejscami, temperatura powierzchni Io jest znacznie poniżej zera. Przyrządy na pokładzie sondy kosmicznej Galileo zmierzyły podczerwoną energię emitowaną przez wulkaniczne gorące punkty na powierzchni satelity. Odkryto, że Io posiada co najmniej 12 aktywnych wulkanów eksplodujących lawą o temperaturach powyżej 1200 stopni Celsjusza. Naukowcy sądzą, że lawa w jednym z miejsc osiąga temperaturę ponad 1700 stopni Celsjusza. Ta temperatura jest około 3 razy wyższa od najgorętszej temperatury powierzchni na Merkurym, planecie najbliżej Słońca. Dwa z satelitów Jowisza, Europa i Ganimedes, ciągną Io na eliptyczną orbitę wokół planety. Różnice w sile przyciągania grawitacyjnego Jowisza, gdy dystans pomiędzy planetą a Io zmienia się, powodują drobne zmiany w kształcie satelity. Naukowcy uważają, że Io rozgrzewa się wewnętrznie, kiedy zmienia kształt. Io uwalnia to wewnętrzne ciepło w erupcjach wulkanicznych.

Wulkan na Io

Wulkan na Io

Ten obraz w fałszywym kolorze wykonany przez statek kosmiczny Voyager pokazuje wulkan wybuchający na powierzchni Io, tuż przy krawędzi księżyca. To zdjęcie było pierwszym, które pokazało czynny wulkan w układzie słonecznym, inny niż te na Ziemi.

Naturalne satelity

Na styczeń 2008 Jowisz ma 49 oficjalnych (nazwanych) satelitów.

Istnieje 14 dodatkowych księżyców, które zostały zaproponowane dla planety na podstawie obserwacji. Jednak nie zostały one jeszcze potwierdzone ani nazwane.

Obecna oficjalna lista księżyców Jowisza podana jest w poniższej tabeli.

NazwaŚrednicaOdległość od planety
Metis44 km128 100 km
Adrastea16 km128 900 km
Amaltea168 km181 400 km
Tebe98 km221 900 km
Io3 643 km421 800 km
Europa3 122 km671 100 km
Ganimedes5 262 km1 070 400 km
Kallisto4 821 km1 882 700 km
Temisto9 km7 507 000 km
Leda18 km11 165 000 km
Himalia184 km11 461 000 km
Lyzitea38 km11 717 000 km
Elara78 km11 741 000 km
Karpo 3 km 16 989 000 km
Euporie2 km19 302 000 km
Orthosie2 km20 721 000 km
Euanthe3 km20 799 000 km
Thyone4 km20 940 000 km
Mneme 2 km 21 069 000 km
Harpalyke4 km21 105 000 km
Hermippe4 km21 131 000 km
Praxidike7 km21 147 000 km
Thelxinoe 2 km 21 162 000 km
Jokasta5 km21 269 000 km
Ananke28 km21 276 000 km
Arche 3 km 22 931 000 km
Pasithee2 km23 096 000 km
Herse2 km23 097 000 km
Chaldene4 km23 179 000 km
Kale2 km23 217 000 km
Isonoe4 km23 217 000 km
Aitne3 km23 231 000 km
Erinome3 km23 279 000 km
Taygete5 km23 336 000 km
Karme46 km23 404 000 km
Kalyke5 km23 583 000 km
Eukelade 4 km 23 661 000 km
Kallichore 2 km 24 043 000 km
Helike 4 km 21 263 000 km
Eurydome3 km22 865 000 km
Autonoe4 km23 039 000 km
Sponde2 km23 487 000 km
Pazyfae58 km23 624 000 km
Megaclite6 km23 806 000 km
Sinope38 km23 939 000 km
Hegemone 3 km 23 947 000 km
Aoede 4 km 23 981 000 km
Callirrhoe7 km24 102 000 km
Cyllene 2 km 24 349 000 km
Kore2 km24 543 000 km

Czy wiesz, że...

W lipcu 1994 Jowisz został trafiony przez serię fragmentów komety. Kometa ta, Shoemaker-Levy, rozpadła się na co najmniej 21 fragmentów przed jej zderzeniem z Jowiszem. Gdy te kawałki zderzyły się z planetą, pozostawiły one wyraźnie widoczne ślady w jej atmosferze.

Kometa Shoemaker-Levy zderza się z Jowiszem

Pytanie

Od ponad trzystu lat Wielka Czerwona Plama jest obserwowana na Jowiszu. Co według astronomów spowodowało tę cechę?

Odpowiedź

Burze na Jowiszu

Astronomowie wierzą, że Wielka Czerwona Plama jest spowodowana przez silny podobny do huraganu system burzowy w atmosferze Jowisza.