Astronomia

Galaktyki

Ciekawostka

Rok świetlny ma 9,5 biliona kilometrów i jest odległością, jaką światło pokonuje w ciągu jednego roku. Średnica galaktyk waha się w od kilku tysięcy do miliona lat świetlnych.

M100

M100, typowa galaktyka spiralna

Galaktyka jest gromadą gwiazd, pyłu i gazu, które trzymają się razem dzięki grawitacji. Galaktyki są rozproszone po całym wszechświecie i znacznie różnią się rozmiarami. Galaktyka może występować sama albo tworzyć dużą grupę galaktyk, nazywaną "supergromadą". Galaktyki są klasyfikowane przez naukowców na podstawie ich kształtu i wyglądu. Galaktyka nieregularna ma nieokreślony kształt i jest pełna młodych gwiazd, pyłu i gazu. Galaktyka spiralna przybiera kształt podobny do dysku. Dysk ten ma tendencję do przypominania wiatraka z ramionami, które tworzą łuki na zewnątrz podczas obracania się. Galaktyki spiralne zwykle zawierają więcej gwiazd w średnim wieku wraz z chmurami gazu i pyłu. Następną grupę w klasyfikacji stanowi galaktyka eliptyczna. Galaktyki eliptyczne zawierają starsze gwiazdy oraz bardzo mało gazu i pyłu. Przyjmują one różne kształty, od okrągłego do spłaszczonych, wydłużonych sfer.

Poprzez badanie efektu Dopplera różnych galaktyk, naukowcy doszli do wniosku, że wszystkie z nich oddalają się od siebie. Galaktyki znajdujące się w najdalszej odległości od Ziemi zdają się przemieszczać najszybciej (w stosunku do Ziemi) ze wszystkich.

Galaktyka gwiazdotwórcza wykazuje wyjątkowo wysoki wskaźnik narodzin gwiazd. Wysoka rozdzielczość Kosmicznego Teleskopu Hubble'a pozwoliła astronomom na zaobserwowanie gęstych gromad gwiazd, pasów pyłu z małymi obszarami gęstego gazu oraz włókien świecącego gazu w jądrze galaktyki gwiazdotwórczej.

Gromada w Pannie

Gromada w Pannie

Galaktyka nieregularna

NGC 6822, galaktyka nieregularna

Typowa galaktyka spiralna

NGC 2997, typowa galaktyka spiralna

Centaurus A

Centaurus A, galaktyka eliptyczna

Centaurus A (lub Cen A w skrócie) jest typową galaktyką eliptyczną. Jej nietypowa nazwa pochodzi z radioastronomii; Centaurus A był pierwszym źródłem fal radiowych znalezionym w gwiazdozbiorze Centaura.

To zdjęcie w świetle widzialnym pokazuje ciemne pasmo biegnące wokół granicy Cen A. Astronomowie sądzą, że jest to pas pyłu wokół galaktyki, który blokuje światło z części Cen A za nim.

Uznanie autorstwa zdjęcia: David Malin; wykonane przez Teleskop Angielsko-Australisjki o średnicy 3,9 metra.
© Anglo-Australian Telescope Board.

Dwa zdjęcia NGC253. To po lewej zostało zrobione z naziemnego teleskopu, to po prawej zostało wykonane przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a.

NGC 253, galaktyka gwiazdotwórcza

Po lewej widoczne jest zdjęcie galaktyki spiralnej NGC 253, wykonane przez naziemny teleskop. Galaktyka ta jest zlokalizowana około 8 milionów lat świetlnych stąd w gwiazdozbiorze Rzeźbiarza.

Po prawej znajduje się zdjęcie z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a NASA, pokazujące jądro NGC 253, które ujawnia gwałtowną formację gwiazd w obrębie regionu o szerokości 1 000 lat świetlnych.

Uznanie autorstwa za zdjęcie naziemne: Jay Gallagher (University of Wisconsin-Madison), Alan Watson (Lowell Observatory, Flagstaff, AZ) i NASA

Czy wiesz, że...

Galaktyką spiralną najbliższą do naszej Drogi Mlecznej jest Andromeda. Andromeda znajduje się ponad 2 miliony lat świetlnych stąd. Jej centralna wypukłość i spiralne ramiona są nachylone wobec nas pod kątem 15 stopni.

Galaktyka Andromedy
Galaktyka Andromedy

Pytanie

Jakie dowody mają naukowcy, że galaktyki kontynuują oddalać się od siebie nawzajem?

Odpowiedź

Przez studiowanie spektrów odległych galaktyk, naukowcy zauważyli przesunięcie Dopplera w kierunku czerwieni, wskazujące, że galaktyki te oddalają się od nas.